rekwisieten en kostuums

Het volkse, het alledaagse, bepaalde kostuums en personages. Elke tijd heeft haar eigen rekwisieten en kostuums, en toch verschillen de mensen zelf maar heel weinig van elkaar. Een ieder verzamelt wat past bij zijn/haar eigen status en identiteit. En ook de hond vervult hierin een rol. Veel meer nog dan in de tijd van Tiepolo is hij een spiegelbeeld van de mens. Soms lijken baasje en hond sprekend op elkaar, en in de allermeeste gevallen geeft het ras van de hond een hint naar de sociale status van zijn eigenaar. Ik denk dat Tiepolo een middagje uit in Clingendael ontzettend leuk zou hebben gevonden.

IMG_20180316_095443_720_resized
De hond als een spiegelbeeld van de mens.

Tiepolo en de honden

Regisseur Erik Vos* beschreef eens hoe ‘de honden bij Tiepolo als het ware een spiegelwereld vormen van het menselijk bestaan’. Hij refereerde hierbij aan de 104 tekeningen die Domenico Tiepolo (1727 – 1804) maakte over het leven van Punchinello, een personage uit de Commedia dell’arte. Punchinello’s hondje, schrijft Vos, is bij alle gebeurtenissen nauw betrokken en geeft specifieke uitdrukking aan zijn gevoelens, net als de volwassenen.

Voor mij was het een ontdekking, de honden van Tiepolo. Ademloos zat ik te kijken naar honden die er ongeïnteresseerd bijstaan, die ongelukkig afdruipen of een dansje doen. Ik vind het een mooi personage, zo’n hond.

* Erik Vos, Herinneringen van een regisseur – een wereld van beeld en verbeelding, 2014

20180111_184929
Detail, beschilderd podium

 

groβe Bühne

Het podium* waarop de voorstellingen plaatsvonden was klein: 4 x 3 m. De hoogte kon verschillen, meestal tussen 50 cm en 2 m. Met een sprong begonnen de acteurs hun optreden en met een sprong gingen ze af. Hierdoor bleef de vaart erin.

De goede karakters kwamen van de linkerkant, de slechte karakters van de rechterkant. Zij vertraagden de handeling of brachten slecht nieuws. Het optreden en afgaan van personages was vooral een strijd om het evenwicht. Wie in het midden van het podium staat, heeft gezag. Komt er een nieuw personage bij dan wordt het evenwicht verstoord. Het personage moet het middelpunt verlaten en samen met het nieuwe personage het evenwicht van het podium herstellen.

Het evenwicht was tevens het communicatiemiddel voor de acteurs onderling. Brachten de optredende acteurs het podium uit balans, dan was dit het signaal voor het opkomen van een nieuw personage. De handeling werd dus door formele afspraken inhoudelijk aangestuurd.

Nu ben ik zelf schilder en geen acteur. Het enige wat ik naar een podium kan vertalen is een schilderij. Het resultaat is een podium van 4 x 3 m met een geschilderde voorstelling, een eerbetoon aan de Commedia dell’arte.

* Markus Kupferblum, Die Geburt der Neugier aus dem Geist der Revolution – die Commedia dell’Arte als politisches Volkstheater, 2013

 

lachen helpt tegen angst

Soms vraag ik me af of het niet zou helpen als we op straat nog het volkstheater hadden. Toegankelijk cabaret waar je zomaar tegen aanloopt. Het lijkt me zo gezond, lachen over jezelf. Ik betrapte me op de gedachte dat ik het zelf ook soms vergeet. Of wanneer ik een krant opensla. Dan denk ik dat het fijn zou zijn wanneer sommige mensen zich zelf een keer minder serieus zouden nemen.

De Commedia dell‘Arte hield de mensen in de Renaissance een spiegel voor. Er waren in principe 9 personages. Alle personages samen weerspiegelen de samenleving van vroeger, maar ook van nu. De rondtrekkende acteurs improviseerden een verhaal met als uitgangspunt een strikte hiërarchie waarin hun personages zich tot elkaar verhouden. De een heerst, de ander dient.

Het onhandige getob op het podium was altijd serieus, ook al ontstonden er hilarische situaties. Volgens theaterregisseur Kupferblum* ontstaat het komische van de situatie juist uit de ernst van het probleem. Om die reden werkt het en herkent het publiek haar zorgen.

Meestal bracht het verhaal de slechtste eigenschappen van de mens naar voren. Blijkbaar hebben de rondtrekkende acteurs de mens(en) goed geobserveerd. De personages zijn narcistisch en handelen meedogenloos in hun eigen voordeel. Misschien is dit hoe de mens in elkaar zit. Volgens mij werkt het met de mens een beetje hetzelfde als met een hond. Wanneer je weet dat hij van de wolf afstamt, snap je het gedrag van de hond een stuk beter.

* Markus Kupferblum, Die Geburt der Neugier aus dem Geist der Revolution – die Commedia dell’Arte als politisches Volkstheater, 2013